Enter email addressInvalid email!

سنت فعلی متواتر
عطاء بن خلیل أبورشته | December 07, 2016

سنت فعلی متواتر

پرسش:

السلام عليكم ورحمة الله وبركاته!

شيخ بزرگوار! الله سبحانه وتعالی شما را موفق داشته باشد، دو پرسشی دارم که قرار ذيل است:

  1. در کتاب شخصیه اسلامی جلد سوم صفحۀ 82 چنین آمده است: «حديث متواتر آنست که به صورت قطعی از پيامبر صلی الله عليه وسلم ثابت بوده و افاده علم يقين را کند، در همه چيز عمل به آن واجب می باشد چه سنت(حديث) فعلی باشد يا قولی و يا سکوتی. و از جمله احاديث متواتر قولی اين قول پيامبر صلی الله عليه وسلم است:

(مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ)

(متفق علیه)

هر کس قصداً بر من دروغ نسبت کند، در دوزخ به خود جای گيرد.

و از جمله حديث متواتر فعلی نمازهای پنج گانه و تعداد رکعات آن ها و نيز آن چه در کيفيت نماز، روزه و حج وارد گرديده می باشد.»

پرسش این است که سنت فعلی متواتر چیست؟ آیا تواتر، اخبار از فعلی است که رسول الله صلی الله عليه وسلم آن را انجام داده است؟ یا اعمالی است که مردم آن را گروهی بعد از گروه از زمانۀ رسول الله صلی الله عليه وسلم الی امروز انجام می دهند؟ بعضی از محققین تواتر عمل و تواتر اقوال را قسمی از اقسام تواتر می دانند. مثل این که شیخ شبیر احمد عثمانی در مقدمه "فتح الملهم" صفحهٔ 18 فرموده است:

«اما قسم سوم: تواتر عمل و تواتر نقل است و این چیزی است که در همه قرن ها از عصر پیامبر صلی الله عليه وسلم الی عصر ما توسط جماعت های کثیری از عاملین به آن عمل شده است، جماعت هايی که توافق آن ها به دروغ و غلط محال است؛ مانند: مسواک کردن در وضو که آن سنت می باشد و اعتقاد به سنت بودن آن فرض می باشد؛ زیرا آن به تواتر عملی ثابت بوده که جحود(انکارش) کفر می باشد. همین قسم است نمازهای پنج گانه، زیرا هیچ مسلمان و کافری در این مورد اختلافی ندارند و هیچ احدی شک ندارد بر این که او صلی الله عليه وسلم این نمازها را در همین اوقات معهود خوانده است، هم چنین همه کسانی که از دین او صلی الله عليه وسلم پیروی نموده اند همین قسم عمل کرده اند، چنان چه هیچ احدی شک ندارد بر این که چه قسم که اهل سِند نماز می خوانند اهل اُندلس نیز همان قسم می خوانند و همان گونه اهل ارمنستان نماز می خوانند که اهل یمن می خوانند.»

پس آیا آن چه ما تا این جا گفته آمدیم و آن چه را که سنت فعلیه متواتره نامیده شده دو چیز مجزا و مختلف است؟ یا چیزی واحد؟ دیده شود اگر دو چیز مختلف باشند، آیا آن چه را مسمی به تواتر عمل نموده ایم می پذیریم یا رد می کنیم؟

  1. بزرگان و محققین علم حدیث؛ مانند: ابن حجر، نووی، سیوطی و غیره هم حدیث مقبول را به "صحیح لذاته" و "صحیح لغیره" و "حسن لذاته" و "حسن لغیره" تقسیم کرده اند، چنان چه اگر اکتفا کنیم به "صحیح" و "حسن"  که در کتاب شخصیه اسلامی جلد اول و سوم آمده است. پس آیا این اختلاف تنها در اصطلاح است همراه با اتفاق در معنی و مسمی یا اختلاف در معنی هم می باشد؟ جزاک الله خیراً.

پاسخ:

وعليكم السلام ورحمة الله وبركاته!

  1. سنت متواتر چه قولی، فعلی یا تقریری باشد در قول یا فعل، هنگامی متواتر می باشد که به نقل متواتر از رسول الله صلی الله عليه وسلم نقل و روایت شده باشد. اما این سخن که وقتی اعمال بطور جماعی در زمانۀ رسول الله صلی الله عليه وسلم، اصحاب رضی الله عنهم اجمعین، تابعین و تبع تابعین انجام یافته باشند، سنت فعلی متواتر می باشد بدون آن که انجام آن اعمال یا تقریر آن ها توسط رسول الله صلی الله عليه وسلم به تواتر ثابت باشد، سخن غلط و غیر صحیح می باشد. زیرا متواتر نمی باشد مگر وقتی که از رسول الله صلی الله عليه وسلم به تواتر ثابت شده باشد که یا فعل کرده باشد آن را یا تقریر و تائید کرده باشد در فعل آن و آن چه را که فوقاً در شناخت متواتر می گویند از امور فرضيه ها است، دلیل به این سخن بیان مثال هايی است که فوقاً ذکر شد؛ مثل: نمازهای پنج وقت که به تواتر از رسول الله صلی الله عليه وسلم ثابت می باشند، اما در رابطه به مسواک احادیث صحیحی از رسول الله صلی الله عليه وسلم وارد است که پذیرفتن این احادیث بشکل متواتر بستگی به سند اين احادیث دارد، اگر روایت شان به نقل متواتر باشد درست، اما اگر سند شان به نقل آحاد باشد پس متواتر نمی باشند. یعنی اعتبار در متواتر بودن ذکر سند بشکل متواتر از رسول الله صلی الله عليه وسلم منظور می باشد.

اما سخن کسانی که می گویند از این که نمازهای پنج گانه در سِند، اندلس، یمن و ارمنستان پنج وقت می باشد و هیچ اختلافی در پنج وقت بودن آن ها نیست، تمام سخن ها دلیل به متواتر بودن نمازها شده نمی تواند تا زمانی که به نقل متواتر از رسول الله صلی الله عليه وسلم روایت نشده باشد. زیرا آن چه روایت را متواتر می سازد فقط ثبوت نقل متواتر از رسول الله صلی الله عليه وسلم می باشد وبس.

خلاصه این که اعتماد تواتر بودن در سند زمانی می باشد که نقل بشکل متواتر باشد، پس اگر نقل متواتر نباشد به تناسب سندش بر آن اعتماد می شود. چنان چه تا این جا گفته آمدیم سخن ایشان یک فرضیه بوده زیرا هیچ یک مثال نقل نکرده اند و ثبوت متواتر از رسول الله صلی الله عليه وسلم نداشته بلکه به عمل کرد مستمر مسلمین اعتماد و تائید می کنند.

  1. اما موضوع حديث صحیح لذاته و صحیح لغیره، حسن لذاته و حسن لغیره؛ مسئله ای است که بحث های مختلفی دارد. موضوع را بشکل مختصر واضح می سازیم بدون این که در بعضی جوانب اختلافی آن داخل شویم.

می گویم: حدیث صحیح آنست که از رسول الله صلی الله عليه وسلم روایت شده باشد به نقل عدل، ضبط تام و سند متصل که معلل و شاذ نباشد. این حدیث صحیح بوده و مسمی به حدیث صحیح لذاته هم می باشد و مراتب آن متفاوت است به تفاوت این اوصاف.

به همین سبب مقدم کرده شد بخاری بعد از آن مسلم و بعد شرط آن ها. اگر ضبط و بقیه شروط ذکر شده در صحیح خفیف بود، آن حسن لذاته می باشد. ولی هرگاه طُرق روات صحیح زیاد شود و زیاد شود حسن، صحت آن صحیح لغیره می باشد. و هرگاه سند شروط صحیح و حسن را پوره نکرده بود، این چنین حدیث ضعیف می باشد. اگر روايات ديگری موجود بود که آن را تقويه می کرد پس آن حسن لغيره گفته می شود، ليکن به تنهايی و طبيعت حالش ما ضعيف را همراه ضعيف و همراه ضعيف حسن گفته نمی توانيم بلکه به همان ضعف خود باقی می ماند. اين بخش حدیث(حسن لغيره) در عصرهای اولی علم حدیث متداول نبود. چنان چه در بعضی مصادر ذکر است و اول کسی که این عنوان ها را در کتب حدیث کار برد نمود، امام بیهقی رحمه الله بود که در بعضی از قسمت های کتابش از آن استفاده برده است.

در مورد "حسن لغيره" اختلاف است که چگونه تقویۀ ضعیف به ضعیف از حیث عمل به آن، که بعضی از ایشان آن را قبول می کنند و بعضی قبول نکرده و ضعیف می دانند، چنان چه گفته شد قول راجح نیز همین است. بدین لحاظ غیر آن چه ذکر شد در مورد تقسیم احادیث در کتب ما کاربرد دیگری ندارد، زیرا حدیثی را که حسن لغیره می نامند همان حدیث ضعیف به نسبت سند خود می باشد، بناً حسن لغیره کدام نوع جدیدی نمی باشد.

برادر شما عطا بن خلیل ابورشته

26 شوال 1436هـ.ق

11 اگست 2015م

مترجم: ابوخبیب


PDF Print Email
Views [ 1002 ]
نظر
 
اسم : اسم تانرا داخل نمایید
ایمیل : ایمیل آدرس تان را داخل کنیدایمیل آدرس تان اشتباه است
نظر :  نظر تان را داخل نماییدتعداد حروف از اندازه تعیین شده زیاد است
کود : A value is required.Invalid Security code.
  8567343
همچنان ...
پیرامون نظریات حزب التحریر
پرسش من از متن کتاب تکتل حزبی، صفحۀ ۲۰-چاپ ۰۹/۰۵/۱۹۸۵م است، که در آن گفته شده است: «حزب تمام نواقص و اسبابی را که سبب ناکامی گروه هایی که جهت بیداری مسلمانان به پا خواسته بودند، درست درک کرده است.» ب...
عقوبات(مجازات) شرعی تحت نظام های وضعی
از پرسش شما واضح می شود که هدف تان رهایی یافتن از گناه و نجات از عذاب آخرت است و می دانید، اگر در دنیا مجازات شرعی بر شما تطبیق گردد، از عذاب آخرت که بسیار بزرگ و سخت است، نجات می یابید. بنابر این، ...
چگونه از کفر و شرک اجتناب ورزیده و با ایمان بمیرم؟
بدون شک عقیده و ایمان به یک معنی است که همانا تصدیق جازم(قطعی) موافق به واقعیت و با دلیل می باشد. محل ایمان قلب است و ایمان موقوف به تصدیق جازم موافق به واقعیت و با دلیل است؛ نه فقط تصدیق تا ایمان در ...
شراکت در موتر، شراکت عیانی است
شراکت در موتر از جمله شراکت عیانی است و تحت معاملات شراکت عقود داخل نمی گردد و به نام مضاربت و شراکت عنانی یاد نمی گردد و هیچ نوع از انواع شراکت عقود نیست؛ چون موضوع شراکت عینی و مشخص است که همانا موت...

موضوعات جدید ...

د اراکان مسلمانان له اسلامي امت او پوځونو یې ملاتړ غواړي د اراکان مسلمانان له اسلا...
د روهینګیا زرګونه مسلمانان د میانمار د ظالم پوځ له وروستیو مرګونو حملو څخه په داسې حا...
پر روهینګیا د میانمار پوځ د یرغلونو نوې ...
موږ ستاسو ملاتړي یو!...
بحران میانمار و فشارها بالای رهبر این کش...

نشرات جدید ...

ماهنامه تغییر - شماره هشتم
ماهنامه تغییر - شماره هشت...
ماهنامه تغییر - شماره هشتم ماهنامه تغییر به مسایل داغ سیاسی، فرهنگی و اجتماعی به سطح جهان و منطقه پرداخته و شما هم با استفاده از آن در نشر و بخش هر چه...
ځانګړی رپوټ: په سوریه کې د ترکیې نظامي م...
گزارش ویژه: بررسی مداخله نظامی ترکیه در ...
ماهنامه تغییر - شماره هفتم...
ماهنامه تغییر - شماره پنجم و ششم...

پر بیننده ترین ها ...

چین له خپلو پولو بهر لومړنۍ نظامي هډه په جیبوتي کې پرانیسته!
چین له خپلو پولو بهر لومړ...
چین خپله لومړنۍ بهرنۍ یا له پولو بیرون نظامي هډه په جیبوتي هېواد کې په شانداره نظامي ...
استراتیژی جدید امریکا در افغانستان...
مفهوم حقیقی استقلال نزد امت مسلمه...
په افغانستان کې د امریکا نوې ستراتیژي...
حُکام خاین، چگونه افکار عامه را در قبال ...